XXIV Seminarium Historyczne w Gminie Janowiec Kościelny – hołd bohaterom i strażnikom lokalnej pamięci
Historia jest dziedzictwem, które zobowiązuje do pamięci. To właśnie pamięć o ludziach, którzy oddali życie za wolność Ojczyzny oraz o tych, którzy doświadczyli tragicznych losów II wojny światowej, była motywem przewodnim XXIV Seminarium Historycznego, zorganizowanego przez Gminę Janowiec Kościelny.
Tegoroczne seminarium poświęcone zostało mieszkańcom Zaborowa wywiezionym do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Stutthof oraz wszystkim mieszkańcom naszej gminy, którzy ponieśli śmierć z rąk niemieckiego okupanta. Uroczystość zgromadziła licznych mieszkańców, przedstawicieli władz państwowych i samorządowych, instytucji kultury, środowisk naukowych, nauczycieli oraz osoby, dla których pielęgnowanie lokalnej historii stanowi ważną misję.
Pierwsza część obchodów odbyła się przy Świetlicy Wiejskiej w Zaborowie, gdzie odsłonięto tablicę pamięci poświęconą mieszkańcom miejscowości wywiezionym do obozu Stutthof oraz ofiarom II wojny światowej. Uroczystość rozpoczęła się wspólnym odśpiewaniem Hymnu Państwowego, podkreślając podniosły charakter wydarzenia. Następnie wszystkich zgromadzonych powitał Wójt Gminy Janowiec Kościelny Piotr Rakoczy, który w swoim wystąpieniu podkreślił, że pamięć o bohaterach i ofiarach wojny jest obowiązkiem współczesnych pokoleń oraz fundamentem budowania lokalnej i narodowej tożsamości.
Kulminacyjnym momentem uroczystości było odsłonięcie tablicy pamięci, którego dokonali wspólnie:
- Senator Rzeczypospolitej Polskiej Ewa Kaliszuk,
- Poseł na Sejm RP Janusz Cichoń,
- Wicestarosta Powiatu Nidzickiego Bożena Chmielewska,
- Dyrektor Muzeum Stutthof w Sztutowie dr hab. Marcin Owsiński,
- Wójt Gminy Janowiec Kościelny Piotr Rakoczy,
- Przewodniczący Rady Gminy Janowiec Kościelny Piotr Rogalski,
- Sołtys Sołectwa Zaborowo Anna Komosińska.
Po odsłonięciu tablicy modlitwę za poległych oraz jej poświęcenia dokonał ks. Jarosław Borek, proboszcz parafii w Grzebsku. Następnie delegacja mieszkańców Zaborowa złożyła wiązankę kwiatów i zapaliła znicze. W jej skład weszli: Sołtys Sołectwa Zaborowo Anna Komosińska, Radna Rady Gminy Janowiec Kościelny Paulina Cycen oraz mieszkaniec Zaborowa Witold Stryjewski. Po delegacji mieszkańców kwiaty pod tablicą pamięci złożyli również przedstawiciele instytucji i organizacji uczestniczących w uroczystości. Zapalone znicze i złożone kwiaty stały się wymownym symbolem pamięci, wdzięczności oraz szacunku dla mieszkańców Zaborowa i wszystkich ofiar II wojny światowej.
Szczególnie wzruszającym momentem uroczystości był występ Alicji Waleriańskiej, prawnuczki Aleksandra Waleriańskiego – byłego więźnia obozu Stutthof, która wykonała patriotyczny utwór „Uwierz Polsko”.
Druga część seminarium odbyła się w Szkole Podstawowej im. Zawiszy Czarnego w Waśniewie-Grabowie. Gości powitał Wójt Gminy Janowiec Kościelny Piotr Rakoczy, podkreślając znaczenie odkrywania i pielęgnowania lokalnego dziedzictwa historycznego. Następnie głos zabrali zaproszeni goście: Senator RP Ewa Kaliszuk, Poseł na Sejm RP Janusz Cichoń oraz Wicestarosta Powiatu Nidzickiego Bożena Chmielewska. W swoich wystąpieniach podkreślili znaczenie pamięci historycznej, konieczność przekazywania jej kolejnym pokoleniom oraz wyrazili uznanie dla organizatorów seminarium za inicjatywę służącą zachowaniu lokalnego dziedzictwa.
Wśród uczestników wydarzenia obecny był również Wojciech Cybulski – Wójt Gminy Dobrzyniewo Duże, z której pochodzi i gdzie do dziś mieszka rodzina Stanisława Jaworowskiego. Jego obecność podkreśliła ponadlokalny wymiar wydarzenia oraz znaczenie współpracy samorządów w pielęgnowaniu pamięci o osobach, których losy na trwałe wpisały się w historię naszych małych ojczyzn.
Seminarium wzbogaciły patriotyczne występy młodzieży. Utwór „Jest takie miejsce” wykonała Lena Załoga, wprowadzając uczestników w atmosferę zadumy i refleksji nad historią naszej Ojczyzny.
Pierwszy blok tematyczny poświęcony został mieszkańcom Zaborowa wywiezionym do niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Stutthof oraz tragicznym losom lokalnej społeczności podczas II wojny światowej. Wprowadzając uczestników w tematykę tego panelu, Jan Piotrkowski – wieloletni nauczyciel Szkoły Podstawowej im. Zawiszy Czarnego w Waśniewie-Grabowie – przedstawił poruszającą historię mieszkańców Zaborowa, opartą nie tylko na faktach historycznych, ale również na doświadczeniach własnej rodziny, która także została dotknięta represjami okupanta. Szczególnym i niezwykle wzruszającym momentem były wspomnienia mieszkańców Zaborowa, którzy podzielili się historiami przekazywanymi z pokolenia na pokolenie. Ich świadectwa nadały tej części seminarium wyjątkowo osobisty wymiar, przypominając wszystkim obecnym, że wielka historia składa się z losów zwykłych ludzi, których pamięć jesteśmy zobowiązani pielęgnować i przekazywać następnym pokoleniom.
Następnie dr hab. Marcin Owsiński, pełniący obowiązki Dyrektora Muzeum Stutthof w Sztutowie, przedstawił historię pierwszego niemieckiego obozu koncentracyjnego utworzonego poza granicami III Rzeszy oraz działalność Muzeum Stutthof. Podkreślił znaczenie zachowania pamięci o ofiarach niemieckiego terroru i przekazywania wiedzy kolejnym pokoleniom. Uczestnicy zostali również zaproszeni na wyjazd edukacyjny do Muzeum Stutthof, zorganizowany przez Gminę Janowiec Kościelny.
Kolejna prelekcja, zatytułowana „Od żołnierza bezimiennego do Stanisława Jaworowskiego – komendanta Policji Państwowej. Odkrywanie zapomnianej historii”, została przygotowana przez Wiesława Kacnera oraz Krzysztofa Sobotkę. Prelegenci przedstawili efekty wieloletnich poszukiwań historycznych, pokazując, jak dzięki pasji i determinacji można przywracać pamięć o ludziach, których historie przez dziesięciolecia pozostawały nieznane. Obecność Wójta Gminy Dobrzyniewo Duże Wojciecha Cybulskiego, z której pochodzi rodzina Stanisława Jaworowskiego, nadała tej części seminarium szczególny wymiar i stała się symbolem współpracy samorządów w pielęgnowaniu wspólnego dziedzictwa historycznego.
Dużym zainteresowaniem cieszył się również blok poświęcony Skarbowi z Bukowca Wielkiego. Wyniki badań archeologicznych zaprezentował Damian Swat, archeolog i konserwator zabytków, natomiast Magdalena Kozicka z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków przedstawiła zagadnienia związane z ochroną dziedzictwa archeologicznego oraz aspekty prawne odkrycia. Niezwykle ciekawym uzupełnieniem były wspomnienia dyrektor Beaty Jóźwiak, która opowiedziała historię odnalezienia cennego skarbu monet oraz okoliczności, dzięki którym odkrycie to stało się przedmiotem badań naukowych.
Na zakończenie seminarium głos zabrali również Jan Marek Domański oraz Janusz Zawadziński – pasjonaci historii i wieloletni przyjaciele Gminy Janowiec Kościelny. W swoich wystąpieniach podziękowali organizatorom za przygotowanie wydarzenia oraz podkreślili, jak ogromne znaczenie ma dokumentowanie i popularyzowanie historii lokalnej. Zwrócili uwagę, że odkrywanie losów mieszkańców, upamiętnianie bohaterów oraz ochrona dziedzictwa kulturowego są nie tylko wyrazem szacunku dla przeszłości, ale również cenną lekcją dla przyszłych pokoleń. Ich słowa stanowiły piękne podsumowanie całego seminarium, którego przesłaniem była troska o pamięć historyczną i budowanie wspólnoty opartej na znajomości własnych korzeni.
Nieodłącznym elementem seminarium były występy artystyczne młodych mieszkańców gminy. Publiczność z dużym wzruszeniem wysłuchała utworów patriotycznych w wykonaniu Leny i Mai Szczepkowskich, a także Franciszka Wiśniewskiego i Piotra Szczypińskiego. Ich występy nadały uroczystości wyjątkowy, pełen refleksji charakter.
XXIX Seminarium Historyczne po raz kolejny pokazało, że pamięć o przeszłości nie jest jedynie obowiązkiem historyków, lecz wspólną odpowiedzialnością całej lokalnej społeczności. Dzięki zaangażowaniu organizatorów, prelegentów, mieszkańców oraz wszystkich osób pielęgnujących historię naszej małej ojczyzny możliwe jest ocalenie od zapomnienia wydarzeń i ludzi, którzy współtworzyli dzieje Gminy Janowiec Kościelny.
Serdeczne podziękowania kierujemy do wszystkich, którzy przyczynili się do organizacji tego wyjątkowego wydarzenia – prelegentów, artystów, zaproszonych gości, mieszkańców oraz partnerów seminarium. Dziękujemy za wspólne uczczenie pamięci ofiar II wojny światowej i za troskę o zachowanie dziedzictwa historycznego dla przyszłych pokoleń.
